Ustanova kulture (u daljem tekstu: ustanova), u smislu ovog zakona, jeste pravno lice osnovano radi obavljanja kulturne delatnosti u skladu sa članom 8. ovog zakona kojom se obezbeđuje ostvarivanje prava građana, odnosno zadovoljavanje potreba građana kao i ostvarivanje drugog zakonom utvrđenog interesa u oblasti kulture.
Ustanovu može osnovati Republika Srbija, autonomna pokrajina, jedinica lokalne samouprave, drugo pravno ili fizičko lice, pod uslovima propisanim zakonom.
Ustanove se mogu osnivati sredstvima u različitim oblicima svojine.
Ako ustanovu osniva više osnivača, njihova međusobna prava, obaveze i odgovornosti uređuju se ugovorom.
Zakonom se mogu utvrditi posebni uslovi za osnivanje ustanova u pojedinim delatnostima u kulturi.
Republika Srbija, autonomna pokrajina i jedinica lokalne samouprave mogu osnivati ustanove radi očuvanja, unapređenja i razvoja kulturne posebnosti i očuvanja nacionalnog identiteta nacionalnih manjina, odnosno mogu, na predlog nacionalnog saveta nacionalne manjine, izmenom osnivačkog akta za pojedine postojeće ustanove utvrditi da su od posebnog značaja za očuvanje, unapređenje i razvoj kulturne posebnosti i očuvanje nacionalnog identiteta nacionalnih manjina.
U slučaju osnivanja ustanove iz stava 1. ovog člana, prethodno se pribavlja mišljenje odgovarajućeg nacionalnog saveta nacionalne manjine.
Republika Srbija, autonomna pokrajina i jedinica lokalne samouprave, kao osnivači ustanova iz stava 1. ovog člana, mogu u celini ili delimično preneti osnivačka prava na nacionalni savet nacionalne manjine.
Ustanove koje obavljaju delatnost zaštite nepokretnih kulturnih dobara i delatnost zaštite arhivske građe osniva Republika Srbija. Autonomna pokrajina, odnosno jedinica lokalne samouprave osniva ustanove koje obavljaju delatnost zaštite nepokretnih kulturnih dobara i delatnost zaštite arhivske građe za teritoriju autonomne pokrajine, odnosno jedinice lokalne samouprave.
Vlada može izuzetno od stava 1. ovog člana osnovati ustanovu koja obavlja delatnost zaštite nepokretnih kulturnih dobara i delatnost zaštite arhivske građe za teritoriju više jedinica lokalne samouprave.
Centralne ustanove zaštite kulturnih dobara jesu: Republički zavod za zaštitu spomenika kulture, Državni Arhiv Srbije, Narodni muzej Srbije, Narodna biblioteka Srbije i Jugoslovenska kinoteka.
Ustanove savremenog stvaralaštva čiji je osnivač Republika Srbija su: Narodno pozorište u Beogradu, Beogradska filharmonija, Ansambl narodnih igara i pesama Srbije "Kolo", Filmski centar Srbije i Zavod za proučavanje kulturnog razvitka.
Obaveza ustanova kulture čiji je osnivač Republika Srbija, autonomna pokrajina, odnosno jedinica lokalne samouprave je da svojim radom doprinesu očuvanju, istraživanju, proučavanju, predstavljanju, prikupljanju i podsticanju domaćeg kulturnog i umetničkog nasleđa kao i domaćeg kulturnog i umetničkog savremenog stvaralaštva.
U obavljanju svojih poslova ustanova kulture je obavezna da koristi jedinstvena softverska rešenja i da omogući dostupnost i razmenu podataka.
Digitalizacija kulturnog nasleđa je sastavni deo rada zaposlenih u ustanovi kulture.
Bliži uslovi, procesi, standardi i zadaci u oblasti digitalizacije kulturnog nasleđa i savremenog stvaralaštva i primene jedinstvenih informacionih sistema, uređuju se aktom Vlade.
sredstva za osnivanje i početak rada ustanove i način obezbeđivanja sredstava; 5) prava i obaveze i odgovornosti osnivača u pogledu obavljanja delatnosti ustanove;
6)
organe ustanove u osnivanju i njihova ovlašćenja;
7)
ime i prezime i matični broj lica koje će, do imenovanja direktora ustanove obavljati njegove poslove i vršiti njegova ovlašćenja;
8)
način imenovanja direktora, odnosno upravnika i organa upravljanja;
Republika Srbija, autonomna pokrajina i jedinica lokalne samouprave iz čijeg se budžeta u celini ili većim delom finansiraju rad i programi ustanove, vrše osnivačka prava u pogledu imenovanja direktora, članova upravnog odbora i članova nadzornog odbora te ustanove.
Kada je osnivač ustanove Republika Srbija, osnivačka prava iz stava 1. ovog člana vrši Vlada.
Na statut i na akt o organizaciji i sistematizaciji poslova ustanove čiji je osnivač Republika Srbija, saglasnost daje Ministarstvo.
Na statut i na akt o organizaciji i sistematizaciji poslova ustanove čiji je osnivač autonomna pokrajina, odnosno jedinica lokalne samouprave, saglasnost daje organ određen njenim propisima.
Registar ustanova kulture, kao povereni posao, vodi Agencija za privredne registre (u daljem tekstu: APR).
Registar ustanova kulture je elektronska, centralna, javna baza podataka i dokumenata u koju se upisuju ustanove kulture u javnoj i privatnoj svojini, u skladu sa zakonom.
Na uslove i postupak imenovanja registratora, na njegova ovlašćenja i obaveze, kao i na način određivanja i visinu naknada za vođenje Registra ustanova kulture, primenjuju se propisi kojima se uređuje rad APR-a, a na postupak upisa u Registar ustanova kulture, primenjuju se odredbe zakona kojim se uređuje postupak registracije u APR-u.
Agencija za privredne registre podatke propisane za registraciju prikuplja, obrađuje i koristi u skladu sa zakonom, u cilju obavljanja poslova u javnom interesu.
U postupku po žalbi na rešenje registratora o upisu u Registar ustanova kulture, rešava ministar.
Bližu sadržinu Registra ustanova kulture, u okviru podataka propisanih ovim zakonom, kao i dokumentaciju potrebnu za registraciju, propisuje ministar.
U Registar ustanova kulture upisuju se podaci i dokumenta, promena i brisanje podataka i dokumenata, u skladu sa ovim zakonom, propisima donetim za sprovođenje ovog zakona i zakonom kojim se uređuje postupak registracije u APR-u.
U Registar ustanova kulture upisuju se:
1)
naziv i sedište ustanove kulture;
2)
vrsta vlasništva ustanove kulture;
3)
oblast kulturne delatnosti;
4)
podaci o osnivaču; 5) podaci o zastupniku, predsedniku upravnog odbora i članovima upravnog odbora;
6)
registarski broj i PIB ustanove kulture;
7)
kontakt podaci i brojevi računa u banci;
8)
podaci o osnivačkom aktu, statutu, izmenama i dopunama statuta, odnosno prečišćenom tekstu statuta;
9)
podaci o statusnoj promeni, likvidaciji, stečaju i brisanju iz registra;
10)
broj i datum donošenja rešenja o upisu u Registar ustanova kulture.
Podaci o domaćem fizičkom licu koji se registruju su: lično ime i jedinstveni matični broj građana.
Podaci o strancu koji se registruju su: lično ime, broj pasoša i država izdavanja, odnosno lični broj za stranca, odnosno broj lične karte stranca i zemlja izdavanja, u skladu sa propisima kojima se uređuju uslovi za ulazak, kretanje i boravak stranaca na teritoriji Republike Srbije.
Podaci o domaćem pravnom licu koji se registruju su: poslovno ime, adresa sedišta i matični broj.
Podaci o stranom pravnom licu koji se registruju su: poslovno ime, adresa sedišta, broj pod kojim se to pravno lice vodi u matičnom registru i država u kojoj je to lice registrovano, koji se dokazuju izvodom iz nadležnog registra sa prevodom na srpski jezik, ovlašćenog sudskog tumača.
Lični podaci registrovanih lica mogu se koristiti samo u skladu sa zakonom koji uređuje zaštitu podataka o ličnosti.
Registar ustanova kulture sadrži i sledeće podatke, ako ti podaci postoje, i to:
1)
naziv na jeziku i pismu nacionalne manjine;
2)
naziv u prevodu na strani jezik;
3)
naziv, adresu i vrstu ogranka;
4)
zabeležbe podataka od značaja za pravni promet.
Podaci upisani u Registar ustanova kulture, osnivački akt, statut i prečišćeni tekst statuta, objavljuju se na internet stranici APR-a, u skladu sa zakonom o postupku registracije u APR-u.
Na statusne promene i prestanak postojanja ustanove kulture u privatnoj svojini koja nisu propisana ovim zakonom, shodno se primenjuju propisi kojim se uređuje pravni položaj privrednih društava. Potpisi osnivača na osnivačkom aktu ustanove kulture u privatnoj svojini, overavaju se u skladu sa zakonom.
Ministarstvo vodi centralnu evidenciju ustanova osnovanih sredstvima u javnoj svojini sa sedištem na teritoriji Republike Srbije.
Nadležni organ autonomne pokrajine, odnosno organ jedinice lokalne samouprave dužan je da podatke o ustanovama koje je osnovala autonomna pokrajina, odnosno jedinica lokalne samouprave, dostavi Ministarstvu, u roku od 30 dana od dana osnivanja.
Sadržinu i način vođenja centralne evidencije iz stava 1. ovog člana, propisuje ministar.
Nadležni organ autonomne pokrajine vodi evidenciju ustanova osnovanih sredstvima u javnoj svojini sa sedištem na teritoriji autonomne pokrajine, kao poveren posao.
Lični podaci iz centralne evidencije iz stava 1. su: ime i matični broj direktora ustanove i datum njegovog imenovanja i ime i matični broj zastupnika i granice njegovog ovlašćenja.
Direktor ustanove čiji je osnivač Republika Srbija, autonomna pokrajina odnosno jedinica lokalne samouprave, imenuje se na osnovu prethodno sprovedenog javnog konkursa, na period od četiri godine i može biti ponovo imenovan.
Javni konkurs iz stava 1. ovog člana raspisuje i sprovodi upravni odbor ustanove uz prethodnu saglasnost osnivača.
Kada je osnivač Republika Srbija, javni konkurs iz stava 1. ovog člana raspisuje i sprovodi upravni odbor ustanove uz prethodnu saglasnost ministra nadležnog za kulturu.
Javni konkurs iz stava 1. ovog člana raspisuje se najkasnije 60 dana pre isteka mandata direktora.
Javni konkurs iz stava 1. ovog člana objavljuje se na sajtu Nacionalne službe za zapošljavanje na oglasnoj tabli ili u prostorijama ustanove i u najmanje jednim dnevnim novinama koje se distribuiraju na celoj teritoriji Republike.
Javni konkurs za imenovanje direktora ustanove od posebnog značaja za očuvanje, unapređenje i razvoj kulturne posebnosti i očuvanje nacionalnog identiteta nacionalne manjine objavljuje se i u jednom od štampanih medija na jeziku i pismu odgovarajuće nacionalne manjine.
Rok za podnošenje prijava na javni konkurs ne može biti kraći od osam ni duži od petnaest dana od dana oglašavanja javnog konkursa.
Upravni odbor je dužan da postupa sa prijavama na javni konkurs u skladu sa zakonom kojim se uređuje upravni postupak.
Upravni odbor ustanove obavlja razgovor sa kandidatima koji ispunjavaju uslove iz konkursa i u roku od 30 dana od dana završetka javnog konkursa dostavlja osnivaču obrazloženi predlog liste kandidata (u daljem tekstu: Lista). Lista sadrži mišljenje upravnog odbora o stručnim i organizacionim sposobnostima svakog kandidata i zapisnik o obavljenom razgovoru.
Osnivač imenuje direktora ustanove sa Liste.
Kada je osnivač Republika Srbija, Lista se dostavlja Ministarstvu. Ministarstvo predlaže Vladi kandidata za direktora sa Liste.
Ako Ministarstvo ne prihvati predloge sa Liste dužno je da o razlozima za to obavesti Vladu.
Javni konkurs nije uspeo ako upravni odbor utvrdi da nema kandidata koji ispunjava uslove da uđe u izborni postupak o čemu je dužan da obavesti osnivača, ukoliko osnivač ne imenuje direktora ustanove sa Liste odnosno ako ministarstvo ne predloži nijednog kandidata sa Liste.
Ukoliko upravni odbor ne raspiše javni konkurs u roku koji je utvrđen u stavu 3. ovog člana, obavezan je da o razlozima zbog kojih javni konkurs nije raspisan obavesti osnivača. U slučaju ustanove za koju se izmenom osnivačkog akta utvrdi da je od posebnog značaja za očuvanje, unapređenje i razvoj kulturne posebnosti i očuvanje nacionalnog identiteta nacionalne manjine, nacionalni savet nacionalne manjine daje mišljenje u postupku imenovanja direktora.
U slučaju prenošenja osnivačkih prava na nacionalni savet nacionalne manjine u skladu sa članom 24. stav 3. ovog zakona, aktom o prenošenju osnivačkih prava utvrđuje se način učešća nacionalnog saveta u postupku imenovanja direktora.
Kandidati za direktore ustanova moraju imati visoko obrazovanje i najmanje pet godina radnog iskustva u kulturi. Ostali uslovi za izbor kandidata za direktora ustanove utvrđuju se statutom ustanove.
Kandidat za direktora dužan je da predloži program rada i razvoja ustanove, kao sastavni deo konkursne dokumentacije.
Osnivač može imenovati vršioca dužnosti direktora ustanove, bez prethodno sprovedenog javnog konkursa, u slučaju kada direktoru prestane dužnost pre isteka mandata, odnosno kada javni konkurs za direktora nije uspeo.
Vršilac dužnosti direktora može obavljati tu funkciju najduže jednu godinu.
Isto lice ne može biti dva puta imenovano za vršioca dužnosti direktora iz stava 1. ovog člana.
Vršilac dužnosti direktora mora da ispunjava uslove za izbor kandidata za direktora iz člana 36. stav 1. ovog zakona.
Vršilac dužnosti direktora ima sva prava, obaveze i ovlašćenje direktora.
Dužnost direktora ustanove prestaje istekom mandata i razrešenjem.
Osnivač ustanove razrešiće direktora pre isteka mandata:
1)
na lični zahtev;
2)
ako obavlja dužnost suprotno odredbama zakona;
3)
ako nestručnim, nepravilnim i nesavesnim radom prouzrokuje veću štetu ustanovi ili tako zanemaruje ili nesavesno izvršava svoje obaveze da su nastale ili mogu nastati veće smetnje u radu ustanove;
4)
ako je protiv njega pokrenut krivični postupak za delo koje ga čini nedostojnim za obavljanje dužnosti direktora, odnosno ako je pravnosnažnom sudskom odlukom osuđen za krivično delo koje ga čini nedostojnim za obavljanje dužnosti direktora ustanove;
5)
iz drugih razloga utvrđenih zakonom ili statutom ustanove.
Ustanova, pored direktora, može imati jednog ili više umetničkih, odnosno programskih direktora koji rukovode umetničkim, odnosno stručnim poslovima i za njih su odgovorni.
Način i uslovi za izbor, kao i postupak za razrešenje umetničkog, odnosno programskog direktora, uređuju se statutom ustanove, u skladu sa zakonom.
Upravni odbor ustanove ima pet članova, izuzev ustanova iz člana 42. stav 3. ovog zakona, kod kojih se broj članova Upravnog odbora povećava za po jednog predstavnika nacionalnih saveta nacionalnih manjina, za koje je ta ustanova od posebnog značaja. Članove upravnog odbora imenuje i razrešava osnivač, iz reda istaknutih stručnjaka i poznavalaca kulturne delatnosti.
Predsednika upravnog odbora imenuje osnivač iz reda članova upravnog odbora.
Ako je osnivač ustanove Republika Srbija, autonomna pokrajina, odnosno jedinica lokalne samouprave, najviše jedna trećina članova upravnog odbora imenuje se iz reda zaposlenih u ustanovi, na predlog reprezentativnog sindikata ustanove, a ukoliko ne postoji reprezentativni sindikat, na predlog većine zaposlenih.
Najmanje jedan od članova upravnog odbora iz reda zaposlenih mora da bude iz reda nosilaca osnovne, tj. programske delatnosti.
U upravni odbor ustanove koja se osniva u skladu sa članom 24. stav 1. ovog zakona, odnosno za koju se izmenom osnivačkog akta utvrdi da je od posebnog značaja za očuvanje, unapređenje i razvoj kulturne posebnosti i očuvanje nacionalnog identiteta nacionalne manjine, najmanje jedan član upravnog odbora imenuje se na predlog odgovarajućeg nacionalnog saveta nacionalne manjine. Kada više nacionalnih saveta nacionalnih manjina daje predlog za člana upravnog odbora, predlog zajednički podnose svi zainteresovani nacionalni saveti nacionalnih manjina.
U slučaju prenošenja osnivačkih prava na nacionalni savet u skladu sa članom 24. stav 3. ovog zakona, aktom o prenošenju osnivačkih prava se utvrđuje način imenovanja članova upravnog odbora.
Sastav upravnog odbora treba da obezbedi zastupljenost od najmanje 40% predstavnika manje zastupljenog pola.
Članovi upravnog odbora ustanove iz stava 1. ovog člana imenuju se na period od četiri godine i mogu biti imenovani najviše dva puta.
Vlada imenuje predsednika i članove upravnog odbora ustanove čiji je osnivač Republika Srbija.
U slučaju sprečenosti predsednika upravnog odbora, sednicu upravnog odbora može zakazati i njoj predsedavati, najstariji član upravnog odbora.
Predsedniku i članovima upravnog odbora može pripadati naknada za rad, pod uslovima i prema merilima utvrđenim aktom osnivača.
Osnivač može, do imenovanja predsednika i članova upravnog odbora ustanove, da imenuje vršioce dužnosti predsednika i članova upravnog odbora.
Osnivač može imenovati vršioca dužnosti predsednika i člana upravnog odbora ustanove i u slučaju kada predsedniku, odnosno članu upravnog odbora prestane dužnost pre isteka mandata. Vršilac dužnosti predsednika, odnosno člana upravnog odbora može obavljati tu funkciju najduže jednu godinu.
donosi druge opšte akte ustanove, predviđene zakonom i statutom;
3)
utvrđuje poslovnu i razvojnu politiku;
4)
odlučuje o poslovanju ustanove;
5)
donosi programe rada ustanove, na predlog direktora;
6)
donosi godišnji finansijski plan;
7)
usvaja godišnji obračun;
8)
usvaja godišnji izveštaj o radu i poslovanju;
9)
daje predlog o statusnim promenama, u skladu sa zakonom;
10)
daje predlog osnivaču o kandidatu za direktora;
11)
zaključuje ugovor o radu sa direktorom, na određeno vreme, do isteka roka na koji je izabran, odnosno do njegovog razrešenja, a kada je za direktora imenovano lice koje je već zaposleno u istoj ustanovi kulture na neodređeno vreme, zaključuje aneks ugovora o radu, u skladu sa zakonom o radu;
12)
odlučuje o drugim pitanjima utvrđenim zakonom i statutom.
Kada je osnivač ustanove Republika Srbija, autonomna pokrajina i jedinica lokalne samouprave saglasnost na akte iz stava 1. tač. 5) i 6) daje osnivač.
Dužnost člana upravnog odbora ustanove prestaje istekom mandata i razrešenjem.
Osnivač ustanove razrešiće člana upravnog odbora pre isteka mandata:
1)
na lični zahtev; 2) ako obavlja dužnost suprotno odredbama zakona;
3)
ako je protiv njega pokrenut krivični postupak za delo koje ga čini nedostojnim za obavljanje dužnosti člana upravnog odbora, odnosno ako je pravnosnažnom sudskom odlukom osuđen za krivično delo koje ga čini nedostojnim za obavljanje dužnosti člana upravnog odbora ustanove;
4)
iz drugih razloga utvrđenih zakonom ili statutom ustanove.
Ako je osnivač ustanove Republika Srbija, autonomna pokrajina, odnosno jedinica lokalne samouprave, najviše jedna trećina članova nadzornog odbora imenuje se iz reda zaposlenih u ustanovi, na predlog reprezentativnog sindikata ustanove, a ukoliko ne postoji reprezentativni sindikat, na predlog većine zaposlenih.
U nadzorni odbor ustanove koja se osniva u skladu sa članom 24. stav 1. ovog zakona, odnosno za koju se izmenom osnivačkog akta utvrdi da je od posebnog značaja za očuvanje, unapređenje i razvoj kulturne posebnosti i očuvanje nacionalnog identiteta nacionalne manjine, najmanje jedan član nadzornog odbora imenuje se na predlog odgovarajućeg nacionalnog saveta nacionalne manjine. Kada više nacionalnih saveta nacionalnih manjina daje predlog za člana nadzornog odbora, predlog zajednički podnose svi zainteresovani nacionalni saveti nacionalnih manjina.
U slučaju prenošenja osnivačkih prava na nacionalni savet nacionalne manjine u skladu sa članom 24. stav 3. ovog zakona, aktom o prenošenju osnivačkih prava utvrđuje se način imenovanja članova nadzornog odbora.
Sastav nadzornog odbora treba da obezbedi zastupljenost od najmanje 40% predstavnika manje zastupljenog pola.
Članovi nadzornog odbora ustanove iz stava 1. ovog člana imenuju se na period od četiri godine i mogu biti imenovani najviše dva puta.
Vlada imenuje predsednika i članove nadzornog odbora ustanove čiji je osnivač Republika Srbija. Za člana nadzornog odbora ne može biti imenovano lice koje je član upravnog odbora ustanove.
U slučaju sprečenosti predsednika nadzornog odbora, sednicu nadzornog odbora može zakazati i njoj predsedavati, najstariji član nadzornog odbora.
Predsedniku i članovima nadzornog odbora može pripadati naknada za rad, pod uslovima i prema merilima utvrđenim aktom osnivača.
Osnivač može do imenovanja predsednika i članova nadzornog odbora ustanove da imenuje vršioce dužnosti predsednika i članova nadzornog odbora.
Osnivač može imenovati vršioca dužnosti predsednika i člana nadzornog odbora ustanove i u slučaju kada predsedniku, odnosno članu nadzornog odbora prestane dužnost pre isteka mandata.
Vršilac dužnosti predsednika, odnosno člana nadzornog odbora može obavljati tu funkciju najduže jednu godinu.
Dužnost člana nadzornog odbora ustanove prestaje istekom mandata i razrešenjem.
Osnivač ustanove razrešiće člana nadzornog odbora pre isteka mandata:
1)
na lični zahtev;
2)
ako obavlja dužnost suprotno odredbama zakona;
3)
ako je protiv njega pokrenut krivični postupak za delo koje ga čini nedostojnim za obavljanje dužnosti člana nadzornog odbora, odnosno ako je pravnosnažnom sudskom odlukom osuđen za krivično delo koje ga čini nedostojnim za obavljanje dužnosti člana nadzornog odbora ustanove;
4)
iz drugih razloga utvrđenih zakonom ili statutom ustanove.
U ustanovi se obrazuje umetnički, programski, odnosno stručni savet.
Umetnički, programski, odnosno stručni savet razmatra pitanja iz umetničke, programske, odnosno stručne delatnosti ustanove i direktoru, odnosno umetničkom ili programskom direktoru, daje mišljenja i predloge vezane za umetnički, programski i stručni rad ustanove.
U sastav umetničkog, programskog, odnosno stručnog saveta biraju se lica od visokog umetničkog i stručnog integriteta i autoriteta.
Sastav, nadležnost i način rada umetničkog, programskog i stručnog saveta, bliže se uređuju statutom ustanove.
Umetnički, programski ili stručni poslovi u ustanovama, mogu se obavljati i zaključivanjem autorskih, izvođačkih ili drugih ugovora, između direktora ustanove i samostalnih umetnika ili drugih fizičkih lica.
Igraču umetničke igre zaposlenom u ustanovi kulture, a koji radi na radnom mestu na kome se staž osiguranja računa sa uvećanim trajanjem, radni odnos prestaje navršenjem uslova za sticanje prava na starosnu penziju prema propisima o penzijskom i invalidskom osiguranju, ako poslodavac ne može da obezbedi drugo radno mesto za koje zaposleni ispunjava uslove za rad.
Akt kojim se planiraju mere podrške unapređenja umetničke igre u ustanovama kulture, na predlog ministra nadležnog za kulturu, donosi Vlada uz prethodnu saglasnost reprezentativnih sindikata u oblasti umetničkih igara.