Ovim zakonom uređuje se sistem nauke i istraživanja u Republici Srbiji, i to planiranje i ostvarivanje opšteg interesa u nauci i istraživanju, obezbeđivanje kvaliteta i razvoja naučnoistraživačkog rada, pravni položaj instituta, osnivanje i upravljanje institutima, sticanje zvanja istraživača, institucionalno finansiranje i finansiranje drugih programa od opšteg društvenog interesa, vođenje evidencije, kao i druga pitanja od značaja za sistem nauke i istraživanja.
Svi termini kojima su u ovom zakonu označeni položaji, profesije, odnosno zanimanja i zvanja, izraženi u gramatičkom muškom rodu, podrazumevaju prirodni muški i ženski rod lica na koja se odnose.
Nauka i istraživanje kao delatnost od posebnog značaja za sveukupni razvoj Republike Srbije, zasnovana na znanju, iskustvu i veštinama, zajedno sa visokim obrazovanjem je pokretač privrednog i ukupnog društvenog razvoja.
Nauka i istraživanja u Republici Srbiji deo su međunarodnog naučnog, obrazovnog, kulturnog i umetničkog prostora.
Nauka i istraživanje su, u smislu ovog zakona, sistematski stvaralački rad koji se preduzima radi stvaranja novih znanja, s ciljem podizanja opšteg civilizacijskog nivoa društva i korišćenja tih znanja u svim oblastima društvenog razvoja.
Nauka i istraživanje se zasnivaju na sledećim načelima:
1)
slobodi i autonomiji naučnog i istraživačkog rada;
2)
javnosti naučnog i istraživačkog rada i rezultata tog rada, u skladu sa zakonom;
3)
naučnoj i stručnoj kritici;
4)
poštovanju standarda nauke i struke;
5)
primeni međunarodnih standarda i kriterijuma u vrednovanju kvaliteta naučnog i istraživačkog rada u svakoj oblasti posebno, u odnosu na njenu specifičnost;
6)
konkurentnosti i izvrsnosti naučnih programa i projekata;
7)
etike naučnog i istraživačkog rada, u skladu sa principima dobre naučne prakse;
8)
rodne ravnopravnosti u nauci i istraživanjima, kao i u organima odlučivanja;
9)
povezanosti sa sistemom obrazovanja a posebno sa sistemom visokog obrazovanja;
10)
otvorenosti za međunarodnu naučnu i tehnološku saradnju;
11)
sprovođenja istraživačkog rada u skladu sa principima otvorene nauke;
12)
brige za održivi razvoj i zaštitu životne sredine;
13)
originalnosti i autentičnosti.
Upotreba postojećih i novostvorenih znanja usmerava se ka stvaranju dodatne vrednosti za društvo, pri čemu se poštuju načela zaštite i prometa intelektualne svojine.
Naučni rad je slobodan i ne podleže nikakvim ograničenjima, osim onih koji proizlaze iz poštovanja standarda nauke i etičnosti u naučnom i istraživačkom radu, zaštite ljudskih i manjinskih prava, zaštite odbrambenih i bezbednosnih interesa, kao i zaštite životne sredine.
Naučni rad podleže naučnoj kritici.
Sloboda naučnog rada i stvaralaštva ogleda se u slobodi naučnog delovanja, slobodi izbora i razvoja naučnih metoda istraživanja i interpretacije, kao i poštovanja autorskih prava.
U cilju povećanja kvaliteta i vidljivosti naučnog rada, istraživanja se sprovede u skladu sa principima otvorene nauke, uz optimalno korišćenje naučnoistraživačke infrastrukture.
Princip otvorene nauke i otvoreni pristup naučnim publikacijama i primarnim podacima zasniva se na preporukama Evropske komisije i međunarodne dobre prakse.
Naučnoistraživačka infrastruktura uključuje objekte, kapitalnu naučnu opremu, mašine i postrojenja, podatke kao što su zbirke, arhivi i naučni podaci, e- infrastrukture kao i baze podataka, kompjuterski sistemi i komunikacijske mreže, usluge i svaki drugi alat neophodan da se postigne izvrsnost u nauci i istraživanjima.
Nauku i istraživanja kao delatnost od opšteg interesa (u daljem tekstu: naučnoistraživačka delatnost) realizuju akreditovane naučnoistraživačke organizacije kroz programe utvrđene ovim zakonom, kao i programe utvrđene zakonom kojim se uređuje rad Fonda za nauku Republike Srbije.
Naučnoistraživačku delatnost kao delatnost od opšteg interesa realizuju i institucije od nacionalnog značaja iz
Ciljevi realizacije naučnoistraživačke delatnosti su:
1)
stvaranje novih znanja radi podsticanja društvenog, tehnološkog, kulturnog, umetničkog i ekonomskog razvoja, povećanja društvenog proizvoda i podizanja standarda građana i kvaliteta života;
2)
očuvanje i unapređenje opšteg fonda znanja, kao uslova za razumevanje, jačanje i doprinos svetskim razvojnim procesima;
3)
unapređenje ukupnih naučnoistraživačkih kapaciteta (ljudskih resursa i institucija);
4)
podizanje opšteg nivoa tehnologija u privredi i obezbeđivanje konkurentnosti roba i usluga na domaćem i svetskom tržištu;
5)
jačanje međunarodne naučne saradnje i doprinos u regionalnom, evropskom i globalnom istraživačkom prostoru;
6)
podrška stvaranju inovacija za privredu, transferu tehnologija i jačanju inženjerskih kapaciteta sa ciljem stvaranja komparativnih prednosti na globalnom tržištu i promocija preduzetništva;
7)
unapređenje i širenje kulturnog i umetničkog ambijenta i stvaralačkog obrazovanja, sa ciljem očuvanja i afirmacije nacionalnog identiteta kao dela civilizacijske baštine;
8)
sistemsko podsticanje saradnje između institucija, kao i mobilnosti istraživača, odnosno istraživačkog i administrativnog osoblja u okviru srpskog, regionalnog, evropskog i globalnog istraživačkog prostora.
da u skladu sa potrebama osnivača i društva u celini sačini petogodišnji program rada i razvoja i prilagođava ga postignutim rezultatima, ciljevima i novonastalim okolnostima;
2)
da predloži i usklađuje svoje programe sa programima predviđenim ovim zakonom, zakonom kojim se uređuje rad Fonda za nauku Republike Srbije i strategijama za oblast naučnoistraživačke delatnosti i privrednog i industrijskog razvoja, a u odnosu na specifičnosti oblasti nauke za koje su akreditovane;
3)
da identifikuje, analizira i razvija nova polja istraživanja;
4)
da deluje u onim poljima koja će globalno biti prepoznata kao najperspektivnija, kroz formiranje novih istraživačkih grupa, centara, laboratorija i adekvatno angažovanje ljudskih resursa i opreme;
5)
da održava i redovno ažurira internet prezentaciju;
6)
da prati i izveštava javnost o najnovijim dostignućima u nauci i tehnologiji i objektivno prezentuje postignute rezultate, kao i nauku i istraživanja u celini;
7)
da privlači i zadržava istraživače iz zemlje, dijaspore, regiona i sveta čije kvalifikacije, rad i rezultati mogu da doprinesu poboljšanju naučnih rezultata, ostvarenju ciljeva i efikasnijem razvitku naučnoistraživačke organizacije;
8)
da ima program razvoja naučnoistraživačkih i administrativnih ljudskih resursa;
9)
da prateće i administrativne poslove uređuje u skladu sa razvojem novih informacionih tehnologija;
10)
da održava i unapređuje naučnu i drugu infrastrukturu i da omogući pristup naučnoistraživačkoj infrastrukturi drugim naučnoistraživačim organizacijama i privrednim subjektima uz definisana pravila;
11)
da priprema predloge projekata za značajno naučno i infrastrukturno proširenje kapaciteta za finansiranje kroz nacionalne i međunarodne fondove;
12)
da predlaže osnivaču objedinjavanje resursa sa ciljem stvaranja novih i funkcionalnijih institucija;
13)
da aktivno sarađuje sa drugim naučnoistraživačim organizacijama i privredom;
14)
da se aktivno uključuje u međunarodne tokove i da uspostavlja i održava međunarodnu saradnju i da se prijavljuje za projekte međunarodnih fondova;
15)
da u skladu sa specifičnostima oblasti istraživanja aktivno radi na komercijalizaciji rezultata istraživanja;
15a)
da se, u saradnji sa nadležnim ministarstvom, aktivno uključuje u osnivanje Evropskih konzorcijuma za istraživačku infrastrukturu (ERIK konzorcijuma), kao i da, u skladu sa mogućnostima i kapacitetima, pristupa ERIK konzorcijumima koje osnivaju strani partneri;
16)
da po zahtevu osnivača osnažuje procese kreiranja javnih politika i zakonskih okvira zasnovanih na činjenicama, kroz primenu naučnih metoda i rezultata.