Ovim zakonom uređuje se pripremanje, odobravanje, izbor, izdavanje, povlačenje i praćenje udžbenika i udžbeničkog kompleta, priručnika i obaveznog i dodatnog nastavnog sredstva za osnovnu i srednju školu (u daljem tekstu: škola).

Na pripremanje, odobravanje, izdavanje i povlačenje didaktičkih sredstava i didaktičkih igrovnih sredstava za ustanove obrazovanja i vaspitanja (u daljem tekstu: ustanova), kao i njihovo praćenje tokom korišćenja u vaspitno-obrazovnom i obrazovno-vaspitnom radu, shodno se primenjuju odredbe ovog zakona.

Pripremanje, odobravanje i izdavanje udžbenika za ustanovu koja obavlja delatnost visokog obrazovanja uređuje se opštim aktom visokoškolske ustanove, u skladu sa posebnim zakonom.

Termini upotrebljeni u ovom zakonu koji su izraženi u muškom gramatičkom rodu podrazumevaju prirodni muški i ženski rod lica na koja se odnose.

Udžbenik je osnovno didaktički oblikovano nastavno sredstvo, u bilo kom obliku ili mediju, koje se koristi u obrazovno-vaspitnom radu u školi za sticanje znanja, veština, formiranje stavova, podsticanje kritičkog razmišljanja, unapređenja funkcionalnog znanja i razvoj intelektualnih i emocionalnih karakteristika učenika i polaznika, čiji su sadržaji utvrđeni planom i programom nastave i učenja i koji je odobren u skladu sa ovim zakonom.

Priručnik predstavlja nastavno sredstvo, u bilo kom obliku ili mediju, koje se koristi za sticanje znanja, veština, formiranje vrednosnih stavova i razvoj intelektualnih i emocionalnih karakteristika učenika i polaznika, čiji sadržaj prati plan i program nastave i učenja i koji je odobren u skladu sa ovim zakonom.

Priručnik se može koristiti:

Nacionalna čitanka je obavezno nastavno sredstvo za sve učenike osnovnog i srednjeg obrazovanja i vaspitanja i za sve učenike koji pohađaju osnovno obrazovanje i vaspitanje po posebnom programu osnovnog obrazovanja i vaspitanja u inostranstvu na srpskom jeziku.

Nacionalna čitanka koristi se u cilju razvijanja ličnog i nacionalnog identiteta, razvijanja svesti i osećanja pripadnosti Republici Srbiji, poštovanja i negovanja srpskog jezika i maternjeg jezika, tradicije i kulture srpskog naroda i nacionalnih manjina na prostoru Republike Srbije, razvijanja interkulturalnosti, poštovanje i očuvanje nacionalne i svetske kulturne baštine.

Nacionalna čitanka obuhvata sadržaje programa predmeta srpski jezik, odnosno srpski jezik i književnost, svet oko nas, priroda i društvo, istorija, geografija, likovna kultura i muzička kultura, u skladu sa planom i programom nastave i učenja za određeni razred, odnosno ciklus osnovnog i srednjeg obrazovanja i vaspitanja.

U skladu sa

stavom 2. ovog člana

čitanka obuhvata sadržaje predmeta:

Srpski jezik i nacionalna kultura je obavezno nastavno sredstvo za sve učenike osnovnog obrazovanja i vaspitanja i za sve učenike koji pohađaju osnovno obrazovanje i vaspitanje po posebnom programu osnovnog obrazovanja i vaspitanja u inostranstvu na srpskom jeziku.

Srpski jezik i nacionalna kultura je obavezno nastavno sredstvo koje se koristi uz udžbenike za srpski jezik, odnosno srpski jezik i književnost, s ciljem posebnog i dodatnog razvijanja pismenosti, produbljenijeg saznavanja i usvajanja najznačajnijih dostignuća jezika i književnosti na srpskom jeziku i razvijanja čitalačkih kompetencija kod učenika.

Srpski jezik i nacionalna kultura je obavezno nastavno sredstvo koje se izdaje za svaki razred osnovnog obrazovanja i vaspitanja.

Drugo nastavno sredstvo je nastavno sredstvo koje doprinosi ostvarivanju ciljeva datog predmeta, prati udžbenik i može da se koristi za savladavanje, proveru i proširivanje znanja stečenih korišćenjem udžbenika i za samostalni rad učenika i koje je usklađeno sa programom predmeta i, zavisno od predmeta i razreda, može biti:

Udžbenički komplet čini udžbenik i drugo nastavno sredstvo za određeni predmet, program ili aktivnost, odnosno nastavnu oblast ili modul (u daljem tekstu: predmet) u određenom razredu.

Sastav udžbeničkog kompleta utvrđuje se Planom udžbenika.

Udžbenik i udžbenički komplet (u daljem tekstu: udžbenik) može da sadrži i elektronski dodatak, koji pomaže učeniku u samostalnom savladavanju, proveri i proširivanju znanja, veština i stavova ili kao podsticaj za kreativni rad i koji je odobren u skladu sa ovim zakonom.

Udžbenici za predmete: srpski jezik, srpski jezik i književnost, svet oko nas, priroda i društvo, istorija, geografija, muzička kultura i likovna kultura, za učenike osnovnog obrazovanja i vaspitanja koji nastavu pohađaju na srpskom jeziku i udžbenici za predmete istorija i geografija, za učenike srednjeg obrazovanja i vaspitanja koji nastavu pohađaju na srpskom jeziku, smatraju se udžbenicima od nacionalnog značaja.

Udžbenici od nacionalnog značaja prenose vrednosti, tradiciju, jezik i kulturu, zbog čega predstavljaju osnovno sredstvo izgradnje i očuvanja identiteta i nacionalne kohezije, stabilnosti i otpornosti Republike Srbije na spoljne uticaje i jedan od stubova nacionalne bezbednosti.

Udžbenici za izvođenje nastave na jeziku i pismu nacionalne manjine i dodaci uz te udžbenike za predmete: maternji jezik, maternji jezik i književnost, srpski kao nematernji jezik, svet oko nas, priroda i društvo, istorija, geografija, muzička kultura i likovna kultura, za učenike osnovnog obrazovanja i vaspitanja i udžbenici za predmete istorija i geografija, za učenike srednjeg obrazovanja i vaspitanja koji nastavu pohađaju na jeziku i pismu nacionalne manjine, smatraju se udžbenicima od posebnog značaja za nacionalne manjine.

Udžbenike za izvođenje nastave na jeziku i pismu nacionale manjine čine udžbenici od posebnog značaja za nacionalne manjine i dodaci uz te udžbenike i ostali udžbenici za izvođenje nastave na jeziku i pismu nacionalne manjine.

Udžbenik za izvođenje nastave na jeziku i pismu nacionalne manjine može biti:

Odredbe ovog zakona koje se odnose na udžbenik shodno se primenjuju i na dodatak iz

stava 2. tačka 3) ovog člana

za predmete od posebnog značaja za nacionalnu manjinu.

Prilagođeni udžbenik je prethodno po zakonu odobreni udžbenik, koji je prilagođen obrazovnim potrebama učenika sa smetnjama u razvoju i invaliditetom.

Vid prilagođavanja udžbenika utvrđuje tim za inkluzivno obrazovanje škole koju učenik pohađa.

Način prilagođavanja udžbenika propisuje ministar nadležan za poslove obrazovanja (u daljem tekstu: ministar).

Dodatno nastavno sredstvo je drugo nastavno sredstvo u bilo kom obliku ili mediju, koje nije sastavni deo udžbeničkog kompleta.

Dodatno nastavno sredstvo može da bude i prilagođeno na način koji posebno doprinosi ostvarivanju ciljeva i ishoda datog predmeta, koje kao takvo prati potrebe i mogućnosti učenika i polaznika kojima je potrebna dodatna podrška.

Didaktičko sredstvo i didaktičko igrovno sredstvo, koje se koristi u vaspitno- obrazovnom radu u predškolskoj ustanovi, kao i obrazovno-vaspitnom radu u školi i školi za obrazovanje učenika sa smetnjama u razvoju i invaliditetom, je didaktički oblikovan sadržaj, u bilo kom obliku ili mediju, prema uzrastu dece i učenika, kao što su slikovnice, radni listovi, knjige za decu, enciklopedije, igračke, muzičke igračke, muzički instrumenti, igračke sa mehanizmom za pokretanje, audio-vizuelna sredstva i drugi predmeti i materijali.

Ustanova je obavezna da u okviru Godišnjeg plana rada predvidi potrebna dodatna nastavna sredstva, didaktička sredstva i didaktička igrovna sredstva u vaspitno-obrazovnom i obrazovno-vaspitnom radu.

Odluku o potrebi za dodatnim nastavnim sredstvima, didaktičkim sredstvima i didaktičko igrovnim sredstvima donosi vaspitno-obrazovno veće, odnosno nastavničko veće na obrazloženi predlog stručnih veća.

Dodatna nastavna sredstva, didaktička sredstva i didaktička igrovna sredstva čine deo bibliotečko-informacione građe i izvora, u skladu sa zakonom.

Vlada, u skladu sa raspoloživim sredstvima budžeta Republike Srbije, u cilju omogućavanja jednake dostupnosti obrazovanja i vaspitanja donosi odluku o finansiranju pripreme i/ili nabavke i dodele, odnosno sufinansiranju pripreme i/ili nabavke i dodele udžbenika i priručnika, a naročito za učenike i polaznike koji su socijalno i materijalno ugroženi, kao i za učenike sa smetnjama u razvoju i invaliditetom.

Odluka iz

stava 1. ovog člana

donosi se do 1. marta tekuće godine za narednu školsku godinu.

Odlukom iz

stava 1. ovog člana

Vlada utvrđuje:

Sredstva za finansiranje pripreme i nabavke nacionalne čitanke za sve učenike osnovnih i srednjih škola koji ostvaruju obrazovno-vaspitni rad na srpskom jeziku obezbeđuju se u budžetu Republike Srbije.

Nacionalna čitanka i Srpski jezik i nacionalna kultura besplatni su za sve učenike kojima su ovim zakonom namenjeni, a njihova priprema i izdavanje, štampanje i distribucija štampanih izdanja, kao i održavanje i ažuriranje digitalnih izdanja, finansiraju se iz budžeta Repbulike Srbije.

Način dodele obaveznih nastavnih sredstava, kao i način i rokove dodele, način vođenja i sadržinu evidencije o dodeli i vraćanju, pravila korišćenja i vraćanja, naknade za oštećenje ili uništenje, pravila otpisa i postupanje sa otpisanim udžbenicima čija se nabavka i dodela finansira sredstvima budžeta Republike Srbije, propisuje ministar.

Nadležni organ jedinice lokalne samouprave bliže određuje uslove, kriterijume, način i postupak finansiranja, odnosno sufinansiranja iz budžeta jedinice lokalne samouprave.

Jedinica lokalne samouprave sredstva iz

stava 6. ovog člana

može realizovati preko organizacionog oblika čiji je osnivač.

Jedinica lokalne samouprave o svojoj odluci da finansira, odnosno sufinansira nabavku i dodelu udžbenika i priručnika iz

stava 1. ovog člana

, obaveštava ministarstvo najkasnije do 1. februara tekuće kalendarske godine za narednu školsku godinu.

Niskotiražni udžbenik je udžbenik čiji su direktni i indirektni troškovi proizvodnje i zavisni troškovi prodaje veći od maloprodajne cene.

Niskotiražnim udžbenikom smatra se:

Maloprodajna cena udžbenika i priručnika sa PDV-om, koji se izdaje na jeziku i pismu nacionalne manjine, odnosno koji se izdaje sa prilagođenim pismom i/ili formatom za učenike sa smetnjama u razvoju i invaliditetom, ne može biti veća od maloprodajne cene udžbenika i priručnika sa PDV-om na srpskom jeziku koji je preveden, odnosno čije pismo i/ili format je prilagođen.

Izdavač udžbenika dužan je da učestvuje u obezbeđivanju sredstava za izdavanje niskotiražnih udžbenika u iznosu 2% ostvarenih neto prihoda od prodatih udžbenika u prethodnoj kalendarskoj godini i da navedena sredstva obračuna i uplati u budžet Republike Srbije, najkasnije do 30. aprila tekuće godine.

Izdavač udžbenika koji izdaje sve niskotiražne udžbenike koje su škole izabrale za korišćenje prema

članu 34.

st. 3, 4, 5. i 11. ovog zakona i koji su tom izdavaču odobreni u skladu sa ovim zakonom, nije u obavezi da učestvuje u obezbeđivanju sredstava iz

stava 4. ovog člana

.

Vlada, u skladu sa raspoloživim sredstvima budžeta Republike Srbije, donosi odluku o sufinansiranju pripreme i/ili nabavke niskotiražnih udžbenika koje izdaje centar za niskotiražne udžbenike.

Odluka iz

stava 6. ovog člana

donosi se do 1. septembra tekuće godine za narednu školsku godinu.

Izbor udžbenika iz

stava 1. ovog člana

vrši se u skladu sa ovim zakonom.

Bliže uslove i druga pitanja od značaja za izdavanje niskotiražnih udžbenika propisuje ministar.

Udžbenik, priručnik, dodatno nastavno sredstvo, didaktičko sredstvo i didaktičko igrovno sredstvo izdaje se na srpskom jeziku i ćiriličkom pismu.

Izuzetno, priručnik za stručne predmete u stručnim i umetničkim školama i elektronski dodatak uz udžbenik mogu da se izdaju na srpskom jeziku i latiničkom pismu, ukoliko je način izlaganja sadržaja plana i programa nastave i učenja određene stručne oblasti, usled korišćenja Međunarodnog sistema jedinica, u funkciji boljeg predstavljanja i razumevanja sadržaja.

Udžbenik, priručnik, dodatno nastavno sredstvo, didaktičko sredstvo i didaktičko igrovno sredstvo izdaje se i na jeziku i pismu nacionalne manjine kada se obrazovno-vaspitni rad izvodi na tom jeziku.

Za decu, učenike i odrasle sa smetnjama u razvoju i invaliditetom udžbenik, priručnik, dodatno nastavno sredstvo, didaktičko i didaktičko igrovno sredstvo izdaje se u skladu sa potrebama i mogućnostima dece, učenika i polaznika, kako na srpskom, tako i na jeziku i pismu nacionalnih manjina.

Za izvođenje obrazovnog i vaspitnog rada sa decom, učenicima i odraslima oštećenog vida, udžbenik, priručnik, dodatno nastavno sredstvo, didaktičko sredstvo i didaktičko igrovno sredstvo izdaje se na Brajevom pismu, u elektronskoj formi ili formatima koji su prilagođeni (sadržaj štampan uvećano, fotografija obrađena za potrebe slabovidih učenika, fotografska uvećanja, reljefni crteži, sheme, karte, zvučni zapis odnosno drugi oblik i medij).

Udžbenik stranog jezika izdaje se na odgovarajućem stranom jeziku i pismu.

Odredbe ovog člana shodno se primenjuju i na elektronski dodatak.

Udžbenik, priručnik, elektronski dodatak uz udžbenik, dodatno nastavno sredstvo, didaktičko sredstvo i didaktičko igrovno sredstvo svojim sadržajem i oblikom treba da obezbede sprovođenje principa jednakih mogućnosti i uvažavanja različitosti.

Udžbenik, priručnik, elektronski dodatak uz udžbenik, dodatno nastavno sredstvo, didaktičko sredstvo i didaktičko igrovno sredstvo svojim sadržajem ili oblikom ne smeju da diskriminišu ili dovode u neravnopravan položaj grupe i pojedince ili da podstiču na takvo ponašanje, u skladu sa zakonom kojim se uređuje zabrana diskriminacije.

Bez dozvole autora, a uz obavezu plaćanja autorske naknade, dozvoljeno je umnožavanje i stavljanje u promet tako umnoženih odlomaka objavljenog autorskog dela, odnosno objavljenih pojedinačnih autorskih dela, kada se ona, prema utvrđenom planu nastave i učenja, pojavljuju kao deo sadržaja obaveznog nastavnog sredstva, udžbenika i udžbeničkog kompleta, odobrenog za upotrebu u osnovnom i srednjem obrazovanju u skladu sa ovim zakonom.

Visinu autorske naknade iz

stava 1. ovog člana

propisuje Vlada.